Frontiers in Psychology'de 2025 yılında yayımlanan kapsamlı derleme, zikir ve Kur'an dinlemenin kaygı, stres ve bağımlılık tedavisinde etkin birer ilaç dışı yöntem olduğunu kanıtlayan onlarca çalışmayı bir araya getiriyor.
Bilim, Kadim Bir Geleneğe Yöneldi
Son on yılda nörobilim ve psikiyatri dünyasında ilgi çekici bir yönelim başladı: araştırmacılar, manevi pratiklerin beyin ve beden üzerindeki etkisini sistematik biçimde ölçmeye girişti. Bu çalışmaların önemli bir bölümü İslami spiritüel pratiklere — özellikle zikir ve Kur'an tilavetine — odaklanıyor.
2025 yılında Frontiers in Psychology dergisinde yayımlanan Zahir ve Qoronfleh imzalı makale, alandaki on yılların birikimini sentezleyen kapsamlı bir derleme niteliği taşıyor.
Zikir ve Kur'an: İlaç Dışı Müdahale Olarak
Makalede öne çıkan bulgular şunlar:
Kaygı ve Stres Üzerindeki Etkisi Birden fazla randomize kontrollü çalışma, Kur'an dinlemenin — katılımcının dini inancından bağımsız olarak — kaygı biyobelirteçlerini anlamlı ölçüde düşürdüğünü gösteriyor. PubMed'deki scoping review çalışması da (2023) Kur'an tilavetinin kaygı, stres ve depresyonu azaltmada kullanılabilecek etkili bir farmakolojik olmayan yöntem olduğu sonucuna varıyor.
Bağımlılık Tedavisinde Zikir Araştırmacılar, zikrin tekrarlı yapısının dopaminerjik ödül yolaklarını etkileyerek bağımlılık tedavisinde destekleyici bir rol üstlenebileceğini öne sürüyor.
Neden Mindfulness'tan Farklı? Yazarlar, zikirde anlam ve aşkınlık boyutunun devreye girmesiyle birlikte plasebo etkisinin ötesinde ek bir psikolojik koruyuculuk oluştuğunu tartışıyor; bunu Batı'nın "mindfulness"ından ayıran temel fark olarak tanımlıyor.
1500 Yıllık Klinik Gözlem
Makale özellikle şu noktayı vurguluyor: İslam tıbbı (Unani Tibb) geleneğinde zikir, yüzyıllar boyunca melankoli, anksiyete ve ruhsal bunalım için reçete edilmiştir. Modern bilimin bu geleneği doğrulamakta geç kaldığını, bunun başlıca nedeninin araştırma kaynaklarının Budizm/mindfulness eksenine yoğunlaşması olduğunu belirtiyor.
"Heartfulness": Yeni Bir Kavram Doğuyor
Zahir ve Qoronfleh, İslami spiritüel pratiklerin mindfulness'a benzer biçimde modern psikoterapiye entegre edilebileceğini ve bu yaklaşımın "heartfulness" (kalp huzuru) adıyla araştırılmaya başlandığını aktarıyor.
Sınırlılıklar ve Çağrı
Makale dürüstçe bir çağrıda bulunuyor: Mevcut çalışmaların büyük bölümü küçük örneklemler ve metodolojik kısıtlamalar içeriyor. Zikirle Kur'an tilavetinin evrensel psikoterapötik araçlar olarak benimsenebilmesi için büyük ölçekli, metodolojik açıdan güçlü klinik araştırmalara ihtiyaç var.
