Frontiers in Psychology jurnalında 2025-ci ildə dərc olunan geniş icmal, zikr və Quran dinləməyin narahatlıq, stress və asılılıq müalicəsində effektiv qeyri-dərman üsulları olduğunu sübut edən onlarla tədqiqatı bir araya gətirir.
Elm Qədim Bir Ənənəyə Yönəldi
Son on ildə neyroelm və psixiatriya dünyasında maraqlı bir istiqamət başladı: tədqiqatçılar mənəvi təcrübələrin beyin və bədən üzərindəki təsirini sistematik şəkildə ölçməyə başladılar. Bu işlərin əhəmiyyətli bir hissəsi İslami spiritual təcrübələrə — xüsusilə zikr və Quran tilavətinə — fokuslanır.
2025-ci ildə Frontiers in Psychology jurnalında dərc olunan Zahir və Qoronfleh imzalı məqalə, sahədəki on illərin təcrübəsini sintez edən hərtərəfli bir icmal xarakteri daşıyır.
Zikr və Quran: Qeyri-Dərman Müdaxiləsi Kimi
Məqalədə önə çıxan tapıntılar bunlardır:
Narahatlıq və Stress Üzərindəki Təsiri Birdən çox randomizə edilmiş nəzarətli tədqiqat, Quran dinləməyin — iştirakçının dini inancından asılı olmayaraq — narahatlıq biomarkerlərini əhəmiyyətli dərəcədə azaltdığını göstərir. PubMed-dəki scoping review tədqiqatı da (2023) Quran tilavətinin narahatlıq, stress və depressiyanı azaltmada istifadə edilə biləcək effektiv bir farmakoloji olmayan metod olduğu qənaətinə gəlir.
Asılılıq Müalicəsində Zikr Tədqiqatçılar, zikrin təkrarlanan quruluşunun dopaminerjik mükafat yollarını təsir edərək asılılıq müalicəsində dəstəkləyici bir rol oynaya biləcəyini irəli sürürlər.
Niyə Mindfulness'dan Fərqli? Yazarlar, zikrdə məna və transsendentlik ölçüsünün işə düşməsi ilə plasebo effektindən kənarda əlavə bir psixoloji qoruyuculuğun yarandığını müzakirə edir; bunu Qərbin "mindfulness"ından ayıran əsas fərq kimi təyin edirlər.
1500 İllik Klinik Müşahidə
Məqalə xüsusilə bu nöqtəni vurğulayır: İslam təbabəti (Unani Tibb) ənənəsində zikr, əsrlər boyu melanxoliya, narahatlıq və ruhi sıxıntı üçün təyin edilmişdir. Müasir elmin bu ənənəni təsdiqləməkdə gecikdiyini, bunun əsas səbəbinin tədqiqat resurslarının Buddizm/mindfulness oxuna cəmləşməsi olduğunu qeyd edir.
"Heartfulness": Yeni Bir Konsept Doğulur
Zahir və Qoronfleh, İslami spiritual təcrübələrin mindfulness'a bənzər şəkildə müasir psixoterapiyaya inteqrasiya edilə biləcəyini və bu yanaşmanın "heartfulness" (ürək rahatlığı) adı ilə araşdırılmağa başlandığını bildirirlər.
Məhdudiyyətlər və Çağırış
Məqalə dürüstcə bir çağırış edir: Mövcud işlərin böyük hissəsi kiçik nümunələr və metodoloji məhdudiyyətlər ehtiva edir. Zikr və Quran tilavətinin universal psixoterapevtik vasitələr kimi qəbul edilə bilməsi üçün böyük miqyaslı, metodoloji cəhətdən güclü klinik tədqiqatlara ehtiyac var.
